Türklerde Bal’ın Önemi

tarafından
115
Türklerde Bal’ın Önemi

Türkler uzun yıllar bozkırlarda göçebe hayat sürdükten sonra yerleşik hayata geçmişlerdir. Türkler tarih boyunca savaşçı bir millet olmuşlardır.Köklü bir yaşam tarzına geçince toprağa bağımlı hale gelmişlerdir.

Ziraat ve toprağa dayalı bir medeniyet kurmuşlardır.Türk milleti aynı zamanda hayvancılıkla da ilgilenmiştir. Özellikle arıcılık Türklerin sevdiği uğraşların başında geliyordu. Bal her milletin severek tükettiği bir gıda maddesidir. İçinde, vücudun ihtiyaç duyduğu vitamin ve mineraller bolca bulunur.Türklerin çok köklü bir arıcılık ve bal kültürü mevcuttur. Türkler, kanatlı kanatsız bütün böceklere “kurt”derlerdi. Bu nedenle bal arısına da “balkurdu”demişlerdir.

Çuvaşlar arıya sadece “hort” diyorlardı. Derleme Sözlüğü’nden elde edilen bilgilere göre eski Türkler arı beyine “beyarı”, kaliteli bal yapan arıya “boğa”, bal vermeyen arıya “göde”, çalışkana rıya “köstengi”, deli ve tembel arıya “börenek”, erkek arıya “saka arı”, iğnesiz büyük arıya “dongulca”,yabancı arıya da “ilinti” ismini veriyorlardı. Orta Asya Türkleri bala “arı yağı” diyorlardı. Yine Türkler bal için “arı boku”, “arı sütü” ifadelerini kullanıyorlardı. Yine Altay Türkleri bala “pal”demekteydiler. Uygurlar bu değerli gıda maddesine “mır”ismini vermekteydiler.

Türklerde koyu bal, ak bal, gömeç balı ve deli bal diye adlandırılan bal çeşitleri mevcuttu. Bunun yanında bal mumu ve eğir mumu değişik alanlarda kullanılmaktaydı. Bulgar Türkleri bal mumuna “avus” diyorlardı. Bunlar gece aydınlatmada ve tıp sahasında kullanılıyordu. Kırgız Türkleri bal arısı besleyen insanlara “bal çelekçi” namını veriyorlardı. Anadolu’da arıların barındığı kovanlara “arı evi”denilmekteydi. Eski Türkler bal sağmak için çeşitli aletler kullanmışlardır. Kovandan bal sağanlar meşinden dikilmiş cübbeler giyerlerdi. Yine bal sağmak için “gözene” adı verilen maskeler kullanırlardı.Kovanlardan bal almak amacıyla “eğiş” isimli ucu eğri demirler kullanılırdı. Türkler, arıları hastalık ve salgınlardan korumak gayesiyle kovan tütsüsü yaparlardı. Bu şekilde arıların sağlıklı ve uzun ömürlü olması sağlanırdı. Önceleri tatlıların çoğu balla yapılır, içki ve şerbetlerin tatlandırma işleminde bal kullanılırdı.